ඉරාන මෙහෙයුම.

ඉරාන(Iran) උත්තරීතර නායකයා ඇතුළු ඉහළ පෙළේ නිලධාරීන් ඉලක්ක කරගත් ඒකාබද්ධ ප්‍රහාරය. මැදපෙරදිග අර්බුදය අලුත් වටයකින්

2026 වසරේ පෙබරවාරි මස අවසානයේදී ලෝක දේශපාලනය උඩුයටිකුරු කරමින් ඉරානයට එරෙහිව ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය සහ ඊශ්‍රායලය එක්ව දියත් කළ දැවැන්ත හමුදා මෙහෙයුමකින් ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි (Ayatollah Ali Khamenei) ඝාතනය වී ඇති බව වාර්තා වේ. “Operation Epic Fury” ලෙස නම් කර ඇති මෙම මෙහෙයුම හරහා ඉරාන පාලන තන්ත්‍රයේ ප්‍රබල නායකයින් රැසක් ඉලක්ක කර ඇති අතර, මෙය දශක ගණනාවකට පසු කලාපයේ සිදු වූ විශාලතම හමුදාමය මැදිහත්වීම ලෙස සැලකේ.

ප්‍රහාරයේ පසුබිම සහ දියත් කිරීම.

පෙබරවාරි 28 වැනිදා උදෑසන, ඉරාන(Iran) වැසියන් සිය දෛනික රාජකාරි ආරම්භ කරන අවස්ථාවේදීම මෙම ප්‍රහාරය එල්ල විය. ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් සහ ඊශ්‍රායල අගමැති බෙන්ජමින් නෙතන්යාහුගේ සෘජු මඟපෙන්වීම යටතේ ක්‍රියාත්මක වූ මෙම ප්‍රහාරයේදී ඉරානයේ බැලිස්ටික් මිසයිල මධ්‍යස්ථාන, ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති සහ විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) මූලස්ථාන ඉලක්ක කෙරිණි.

ටෙහෙරාන් නුවර පිහිටි උත්තරීතර නායකයාගේ නිල නිවස සහ කාර්යාල සංකීර්ණය වෙත එල්ල වූ නිරවද්‍ය බෝම්බ ප්‍රහාරයකින් 86 හැවිරිදි අලි කමේනි මියගිය බව ඉරාන රජයේ නිල මාධ්‍ය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර පුවත් සේවා ද තහවුරු කර ඇත.

ඝාතනය වූ සෙසු ප්‍රබල නායකයින්.

මෙම ප්‍රහාරයෙන් කමේනි පමණක් නොව, ඉරාන ආරක්ෂක අංශයේ තීරණාත්මක තනතුරු දැරූ තවත් නිලධාරීන් 40කට අධික පිරිසක් මියගොස් ඇති බව බුද්ධි අංශ තොරතුරු පවසයි. ඒ අතර:

මොහොමඩ් පක්පූර් (Mohammad Pakpour): ඉරාන(Iran) විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායේ (IRGC) ඉහළම අණදෙන නිලධාරියා.
අමීර් නසීර්සාදේ (Amir Nasirzadeh): ඉරාන ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා.
අලි ශම්කානි (Ali Shamkhani): ඉරාන ජාතික ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ප්‍රධානියා සහ උත්තරීතර නායකයාගේ සමීප උපදේශකයෙක්.

ප්‍රහාරයට හේතුව සහ ඇමරිකානු ස්ථාවරය.

ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ප්‍රකාශ කළේ ඉරානය විසින් ඇමරිකානු ඉලක්ක වෙත එල්ල කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ “ආසන්න තර්ජනයක්” වළක්වා ගැනීම සඳහා මෙම පියවර ගත් බවයි. ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන සහ කලාපීය ත්‍රස්තවාදයට දක්වන සහයෝගය නිමා කිරීම මෙහි ප්‍රධාන අරමුණ බව ඔහු අවධාරණය කළේය. “මෙය ඉරාන වැසියන්ට තම රට නැවත අත්පත් කර ගැනීමට ලැබුණු හොඳම අවස්ථාවයි” යනුවෙන් ඔහු වැඩිදුරටත් පැවසීය.

ඉරානයේ ප්‍රතිචාරය සහ කලාපීය බලපෑම

සිය නායකයාගේ අභාවයත් සමඟ ඉරානය(Iran) පුරා දින 40ක ශෝක කාලයක් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය වහාම ක්‍රියාත්මක වී ඊශ්‍රායලය සහ මැදපෙරදිග පිහිටි ඇමරිකානු හමුදා කඳවුරු වෙත මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර එල්ල කර තිබේ.

එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය (UAE): ඩුබායි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ සහ බර්ජ් අල් අරාබ් හෝටලය අසලට ඉරාන ඩ්‍රෝන කැබලි පතිත වී ඇති බව වාර්තා වේ.
ඊශ්‍රායලය: ටෙල් අවිව් නුවරට එල්ල වූ මිසයිල ප්‍රහාරයකින් කාන්තාවක මියගිය බව ඊශ්‍රායල ආරක්ෂක අංශ තහවුරු කළේය.
ගල්ෆ් කලාපය: බහරේනය, කුවේටය සහ කටාර් යන රටවල පිහිටි ඇමරිකානු කඳවුරු ඉලක්ක කර ප්‍රහාර එල්ල වී ඇති අතර එම රටවල ආරක්ෂක සීරුවෙන් තබා ඇත.

මානුෂීය බලපෑම

ඉරාන (Iran) රතු අඩ සඳ සංවිධානයට අනුව, මෙම ප්‍රහාරවලින් මේ වන විට පුද්ගලයින් 200කට අධික පිරිසක් මියගොස් 700කට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලබා ඇත. විශේෂයෙන්ම දකුණු ඉරානයේ මිනාබ් ප්‍රදේශයේ පාසලක් අසලට එල්ල වූ ප්‍රහාරයකින් සිසුවියන් ඇතුළු විශාල පිරිසක් මියගොස් ඇති බවට වාර්තා වීම ජාත්‍යන්තරයේ දැඩි කතාබහට ලක්ව තිබේ.

ඉරාන (Iran) ඉස්ලාමීය ජනරජයේ දේශපාලන සහ ආගමික ව්‍යුහය ලෝකයේ අනෙකුත් රටවලට වඩා බෙහෙවින් වෙනස් ය. එහි පාලන තන්ත්‍රය හැඩගැසී ඇත්තේ “විලායත්-අල්-ෆකීහ්” (Velayat-e Faqih) හෙවත් “ආගමික නීතිවේදියාගේ භාරකාරත්වය” යන සිද්ධාන්තය මත ය. මෙහිදී රටේ ඉහළම බලය හිමිවන්නේ ජනාධිපතිවරයාට නොව “උත්තරීතර නායකයාට” (Supreme Leader) ය.

අයතුල්ලා අලි කමේනි (Ayatollah Ali Khamenei)

අයතුල්ලා අලි කමේනි යනු 1989 වසරේ සිට ඉරානයේ උත්තරීතර නායකයා ලෙස කටයුතු කරන පුද්ගලයා ය. ඔහු ඉරාන විප්ලවයේ පියා ලෙස සැලකෙන අයතුල්ලා රුහොල්ලා කිමේනිගෙන් පසු එම ධුරයට පත් වූ දෙවැන්නා ය.

බලය සහ කාර්යභාරය: ඉරාන ව්‍යවස්ථාවට අනුව සන්නද්ධ හමුදාවන්හි ප්‍රධාන අණදෙන නිලධාරියා වන්නේ ඔහු ය. අධිකරණය, රජයේ මාධ්‍ය, සහ ප්‍රබල “ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය” (IRGC) සෘජුවම පාලනය වන්නේ ඔහු යටතේ ය. රටේ විදේශ ප්‍රතිපත්තිය සහ න්‍යෂ්ටික වැඩසටහන පිළිබඳ අවසන් තීරණය ගනු ලබන්නේ ද කමේනි විසිනි.
දේශපාලන ස්ථාවරය: ඔහු බටහිර විරෝධී, විශේෂයෙන්ම ඇමරිකානු සහ ඊශ්‍රායල විරෝධී දැඩි මතධාරියෙකු ලෙස ප්‍රසිද්ධ ය. ඉරානයේ ඉස්ලාමීය අනන්‍යතාවය රැක ගැනීම ඔහුගේ මූලික අරමුණයි.

ඉරානයේ සෙසු ප්‍රධාන නායකත්වය.

ඉරාන (Iran) පාලන තන්ත්‍රය තුළ උත්තරීතර නායකයාට අමතරව තවත් ප්‍රබල ආයතන සහ පුද්ගලයින් කිහිප දෙනෙකු සිටී:

1. ජනාධිපති (President).

ජනාධිපතිවරයා රටේ දෙවන ඉහළම නිලධාරියා වේ. 2024 වසරේ සිදු වූ හෙලිකොප්ටර් අනතුරකින් ඊබ්‍රාහිම් රයිසි මියයාමෙන් පසු, වර්තමානයේ එම ධුරය දරන්නේ මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් (Masoud Pezeshkian) ය. ඔහු මධ්‍යස්ථ මතධාරියෙකු ලෙස සැලකෙන අතර, රටේ එදිනෙදා පාලනය, ආර්ථිකය සහ නිලධාරිවාදය මෙහෙයවීම ඔහුගේ වගකීමයි. කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ තීරණ උත්තරීතර නායකයාගේ අනුමැතියට යටත් විය යුතුය.

2. ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකාය (IRGC).

මෙය සාමාන්‍ය හමුදාවට වඩා වෙනස්, පාලන තන්ත්‍රය ආරක්ෂා කිරීම සඳහාම පිහිටුවා ඇති ප්‍රබල මිලිටරි ඒකකයකි. මෙහි නායකත්වය දරන ජෙනරාල්වරුන් ඉරානයේ දේශපාලනයට සහ ආර්ථිකයට විශාල බලපෑමක් කරයි. ඔවුන් කලාපීය වශයෙන් ලෙබනනයේ හිස්බුල්ලා සහ යේමනයේ හූති වැනි කණ්ඩායම් සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වයි.

3. ආරක්ෂක මණ්ඩලය (Guardian Council).

මෙම මණ්ඩලය සාමාජිකයින් 12 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වේ. පාර්ලිමේන්තුව සම්මත කරන නීති ඉස්ලාමීය දහමට අනුකූල දැයි පරීක්ෂා කිරීම සහ මැතිවරණ සඳහා ඉදිරිපත් වන අපේක්ෂකයින් සුදුසු දැයි තීරණය කිරීම මොවුන්ගේ ප්‍රධාන කාර්යයයි. මෙහි සාමාජිකයින්ගෙන් අඩක් සෘජුවම උත්තරීතර නායකයා විසින් පත් කරනු ලැබේ.

4. විශේෂඥ මණ්ඩලය (Assembly of Experts).

මෙය ඉහළ පෙළේ ආගමික විද්වතුන්ගෙන් සමන්විත මණ්ඩලයකි. ඔවුන්ගේ සුවිශේෂී වගකීම වන්නේ උත්තරීතර නායකයා අධීක්ෂණය කිරීම සහ ඔහු මියගියහොත් හෝ අශක්නු වුවහොත් නව නායකයෙකු තෝරා පත් කර ගැනීමයි.

ඉරානයේ අවසාන මහාරාජා සහ රාජාණ්ඩුවේ බිඳ වැටීම.

ඉරානය යනු වසර දහස් ගණනක ප්‍රෞඩ රාජාණ්ඩුවක ඉතිහාසයක් ඇති රටකි. එහෙත් 1979 වසරේ සිදු වූ ඉස්ලාමීය විප්ලවයත් සමඟ ඉරානයේ රජවරුන්ගේ පාලනය හෙවත් “ෂා” (Shah) පාලනය සදහටම අවසාන විය. ඉරානයේ අවසාන රජු ලෙස සැලකෙන්නේ මොහොමඩ් රේසා පහ්ලවි (Mohammad Reza Pahlavi) රජතුමාය.

මොහොමඩ් රේසා පහ්ලවි: ඉරානයේ අවසාන ෂා රජු.

1941 වසරේදී සිය පියාගෙන් පසු රජකමට පත් වූ මොහොමඩ් රේසා පහ්ලවි, ඉරානය බටහිර පන්නයේ නවීන රාජ්‍යයක් බවට පත් කිරීමට විශාල උත්සාහයක් ගත්තේය. ඔහු විසින් හඳුන්වා දුන් “සුදු විප්ලවය” (White Revolution) හරහා කෘෂිකාර්මික ප්‍රතිසංස්කරණ, කාන්තාවන්ට ඡන්ද අයිතිය ලබාදීම සහ අධ්‍යාපනය නංවාලීම වැනි ප්‍රගතිශීලී පියවර රැසක් ගනු ලැබීය.

කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ පාලනය සම්බන්ධයෙන් ජනතාව තුළ විවේචන ද එල්ල විය. විශේෂයෙන්ම ඇමරිකාව සහ බටහිර රටවල් සමඟ තිබූ දැඩි සබඳතාවය සහ ඔහුගේ රහස් පොලිසිය (SAVAK) හරහා විරුද්ධවාදීන් මර්දනය කිරීම නිසා ඔහු ජනතාවගෙන් ඈත් විය. 1979 ජනවාරි මාසයේදී දැවැන්ත ජනතා විරෝධතා හමුවේ ඔහුට රටින් පලා යාමට සිදු වූ අතර, ඉන්පසු ඉරානය ජනරජයක් බවට පත් විය.

ඊළඟ උරුමකරු: රේසා පහ්ලවි (Reza Pahlavi).

ෂා රජුට පසුව රජකමට පත්වීමට නියමිතව සිටි “කිරුළ හිමි කුමරු” වූයේ ඔහුගේ වැඩිමහල් පුත් රේසා පහ්ලවිය (Reza Pahlavi). 1979 විප්ලවය සිදුවන විට ඔහු 18 හැවිරිදි වියේ පසුවූ අතර, එතැන් සිට ඔහු ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පිටුවහල්ව ජීවත් වේ.

ඉරානයේ වත්මන් දේශපාලන තත්ත්වය තුළ රේසා පහ්ලවි කුමරුට නිල බලයක් නොමැති වුවද, ඔහු ඉරාන රජයට එරෙහිව ක්‍රියා කරන ප්‍රධාන විපක්ෂ ක්‍රියාකාරියෙකු ලෙස සැලකේ. ඔහු සැමවිටම පෙනී සිටින්නේ ඉරානයේ ලෞකික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් ස්ථාපිත කිරීම සඳහාය.

ඔහුගේ ස්ථාවරය: ඔහු තමන්ව නැවත රජු ලෙස පත් කරන ලෙස ඉල්ලා නොසිටින අතර, ඒ වෙනුවට ඉරාන ජනතාවට තමන් කැමති පාලන ක්‍රමයක් (එය සමූහාණ්ඩුවක් හෝ ව්‍යවස්ථාපිත රාජාණ්ඩුවක් විය හැකිය) තෝරා ගැනීමට ඉඩ දිය යුතු බව පවසයි.
ජනප්‍රියත්වය: වර්තමාන තරුණ ඉරාන වැසියන් අතරින් පිරිසක් පැරණි ෂා පාලනය කෙරෙහි යම් ගෞරවයක් දක්වන අතර, වත්මන් පාලනයට එරෙහි විරෝධතා වලදී බොහෝ විට රේසා පහ්ලවි කුමරුගේ නම කියවෙනු ඇසේ.

ඇමරිකා-ඊශ්‍රායල ඒකාබද්ධ ප්‍රහාරය: ඉරානයට සිදු වූ ආර්ථික සහ යුධමය පිරිවැය.

2026 පෙබරවාරි 28 වැනිදා ආරම්භ වූ මෙම ප්‍රහාර මාලාව ඉරාන(Iran) ඉතිහාසයේ එල්ල වූ දරුණුතම සහ වඩාත්ම සැලසුම් සහගත ප්‍රහාරය ලෙස සැලකේ. මෙහිදී ඉරානයේ හමුදා බලය, යටිතල පහසුකම් සහ ආර්ථික මර්මස්ථාන ඉලක්ක කර ඇති අතර ඉන් සිදුවූ පාඩුව අතිමහත් ය.

1. යුධමය සහ නාවික මෙහෙයුම්වල බලපෑම.

මෙම මෙහෙයුමේ ප්‍රමුඛතම අංගයක් වූයේ ඉරාන(Iran) නාවික හමුදාව (IRGCN) මුළුමනින්ම අකර්මණ්‍ය කිරීමයි. ඇමරිකානු පෙන්ටගනයට අනුව, මෙම ප්‍රහාරය හරහා ඉරානයේ ප්‍රධාන යුධ නැව්, ඩ්‍රෝන යාත්‍රා සහ මිසයිල දියත් කිරීමේ මධ්‍යස්ථාන විශාල ප්‍රමාණයක් විනාශ වී ඇත.

නාවික බලකායට එල්ල වූ පහර: ඉරානයේ දකුණු වෙරළ තීරයේ, විශේෂයෙන්ම බණ්ඩර් අබ්බාස් (Bandar Abbas) වරාය සහ කාර්ග් දූපත (Kharg Island) ආශ්‍රිතව තිබූ නාවික මූලස්ථාන විනාශ වීම නිසා ඉරානයේ සමුද්‍රීය ආරක්ෂක බලය දරුණු ලෙස බිඳ වැටුණි.
ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති: ඊශ්‍රායල ගුවන් හමුදාව විසින් එල්ල කරන ලද නිරවද්‍ය මිසයිල ප්‍රහාර මගින් ඉරානයේ රුසියානු නිෂ්පාදිත S-300 සහ S-400 වැනි උසස් ගුවන් ආරක්ෂණ පද්ධති රැසක් විනාශ කර ඇති අතර, එහි මූල්‍ය වටිනාකම ඩොලර් බිලියන ගණනකි.

2. දැවැන්ත නැව් මෙහෙයුම් සහ නාවික අවහිර කිරීම්

මෙම ප්‍රහාරයට සමගාමීව ඇමරිකානු නාවික හමුදාවේ 5 වැනි බලඇණිය (U.S. 5th Fleet) විසින් පර්සියානු බොක්ක සහ හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය ආශ්‍රිතව “නාවික අනතුරුදායක කලාපයක්” ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.

නැව් ගමනාගමනයට බාධා: හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය හරහා සිදුවන ලෝක තෙල් වෙළඳාමෙන් 20%ක් පමණ අවහිර වී ඇති අතර, ඉරානයේ තෙල් අපනයනය කරන ප්‍රධාන නැව් තොටුපළවල් අකර්මණ්‍ය වීම නිසා ඔවුන්ගේ දෛනික ආදායමට බරපතල පහරක් වැදී ඇත.
රක්ෂණ සහ ප්‍රවාහන වියදම්: කලාපය හරහා ගමන් කරන නැව් සඳහා රක්ෂණ වාරික (Insurance Premiums) කිහිප ගුණයකින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, මෙය ඉරානයේ ආනයන-අපනයන ආර්ථිකයට සෘජුව බලපා තිබේ.

3. යටිතල පහසුකම් සහ ආර්ථික පිරිවැය

ආර්ථික විශේෂඥයින්ගේ ඇස්තමේන්තුවලට අනුව, මෙම දින කිහිපයේ ප්‍රහාරවලින් ඉරානයට සිදුව ඇති සෘජු හානිය ඩොලර් බිලියන 50කට වඩා අධිකය.

තෙල් සහ බලශක්ති මධ්‍යස්ථාන: ටෙහෙරානයේ ශාරාන් (Sharan) තෙල් පිරිපහදුව සහ අනෙකුත් බලශක්ති මධ්‍යස්ථාන වෙත එල්ල වූ ප්‍රහාර හේතුවෙන් රටේ අභ්‍යන්තර ඉන්ධන සහ විදුලි සැපයුම අඩාල වී ඇත.
ප්‍රතිසංස්කරණ පිරිවැය: විනාශ වූ රජයේ ගොඩනැගිලි, සන්නිවේදන කුළුණු සහ හමුදා කඳවුරු නැවත ගොඩනැඟීම සඳහා ඉරානයට වසර ගණනාවක් සහ තවත් බිලියන ගණනක ආයෝජනයක් අවශ්‍ය වනු ඇත.

4. මානුෂීය සහ සමාජීය පාඩුව

මිල මුදලින් ගණනය කළ නොහැකි ජීවිත හානිය ද මෙහිදී ඉහළ අගයක් ගනී. ඉරාන රතු අඩ සඳ සංවිධානයට අනුව, සිවිල් වැසියන් සහ හමුදා නිලධාරීන් 200කට අධික පිරිසක් මියගොස් ඇති අතර දහස් ගණනක් අවතැන් වී ඇත. දකුණු ඉරානයේ මිනාබ් ප්‍රදේශයේ පාසලකට එල්ල වූ ප්‍රහාරය වැනි සිදුවීම් නිසා රට තුළ ඇති වී තිබෙන භීෂණය සහ සමාජීය අස්ථාවරත්වය පාලනය කිරීම රජයට විශාල අභියෝගයකි.

මෙම ප්‍රහාරය හරහා ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය බලාපොරොත්තු වූයේ ඉරානය යුධමය වශයෙන් අඩපණ කර එහි පාලන තන්ත්‍රය වෙනස් කිරීමයි. ඉරානයේ නායකත්වය සහ හමුදා බලය දරුණු ලෙස දුර්වල වී ඇති අතර, ඔවුන්ට මෙම තත්ත්වයෙන් මිදීමට සහ රටේ ආර්ථිකය නැවත ගොඩනැඟීමට අතිවිශාල පිරිවැයක් දැරීමට සිදුවනු ඇත.

ඉරාන රාජාණ්ඩුවේ අනාගතය.

ඉරානයේ රාජාණ්ඩුව නැවත ඇතිවීමේ හැකියාව ඉතා අල්ප වුවද, පහ්ලවි පවුල තවමත් ඉරාන දේශපාලනය තුළ සංකේතාත්මක වැදගත්කමක් දරයි. රේසා පහ්ලවි කුමරුට දියණියන් තිදෙනෙකු සිටින අතර, ඔහුගේ වැඩිමහල් දියණිය වන නූර් පහ්ලවි (Noor Pahlavi) වර්තමානයේ මෙම රාජකීය උරුමයේ මීළඟ නියෝජිතයා ලෙස සැලකේ.

සාරාංශයක් ලෙස, ඉරානයේ ෂා පාලනය ඉතිහාසයට එක්වී ඇතත්, එම රජ පරපුරේ උරුමකරුවන් තවමත් ජාත්‍යන්තර දේශපාලන කරළියේ ඉරාන වැසියන්ගේ හඬක් ලෙස ක්‍රියා කරමින් සිටිති.

ඉරාන නායකත්වය යනු ආගමික සහ දේශපාලනික බලය එකට මිශ්‍ර වූ පද්ධතියකි. එහි කේන්ද්‍රය අයතුල්ලා අලි කමේනි වන අතර, ඔහු වටා ඇති විවිධ මණ්ඩල සහ හමුදා අංශ හරහා ඉරානය තම දේශීය සහ ජාත්‍යන්තර ප්‍රතිපත්ති මෙහෙයවයි. වර්තමානයේ පවතින කලාපීය යුධමය තත්ත්වය හමුවේ මෙම නායකත්වයේ තීරණ මුළු ලෝකයටම තීරණාත්මක වී ඇත.

ඉදිරි තත්ත්වය.

ඉරානයේ මීළඟ නායකත්වය පිළිබඳව තවමත් නිල තීරණයක් ගෙන නැති අතර, ජනාධිපති මසූඩ් පෙසෙෂ්කියන් (Masoud Pezeshkian) ඇතුළු තිදෙනෙකුගෙන් යුත් මණ්ඩලයක් තාවකාලික පාලනය මෙහෙයවනු ලබයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය මේ සම්බන්ධයෙන් හදිසි රැස්වීමක් කැඳවා ඇති අතර, රුසියාව සහ චීනය මෙම ප්‍රහාරය දැඩි ලෙස හෙළා දැක තිබේ.

1979 දී ෂා රජු ඉරානයෙන් පලවා හරින ලද මොහොතේ ලොවපුරා ප්‍රගතිශීලීන් සහ වාමාංශිකයින් ඔහුව සැලකුවේ ද්‍රෝහියෙකු සහ ඇමරිකාවේ හෙංචයියකු ලෙසය. ඔහු ඇමරිකාවට පලාගියේ ලෝක වාමාංශිකයින්ගේ විසිල් හඬ සහ ප්‍රීති ඝෝශා මැදය. ඉරාන ජනතාව ඉන්පසු පිලිගත්තේ ඔවුන්ගේ ශුද්ධවූ විප්ලවීය ආගමික නායකයා අයතුල්ලා කොමේනිය. ඔහු ඇරඹූවේ ඉරානය සම්පූර්ණයෙන්ම ආගමික ශුද්ධවූ රාජ්‍යයක් කිරීමය. එහිදී මුලින්ම බෙල්ල ගියේ එහි වාමාංශිකයින්ගේය. ෂා රජුගේ කාලයේ කාන්තාවන් හට නිදහසේ තමන් කැමති පරිදි ඇඳීමටත් නිදහසේ හසිරීමටත් තිබූ අවසර මුහුන වසා හිජාබයකට ඔවුන්ගේ නිදහස සීමාවිය.

මෑතකදීද හතරවන ජාත්‍යන්තරයේ (සමානතා පක්ශයේ WSWS වෙබ් පිටුවේ) ලියා තිබුනේ එදා 1979 දී ෂා රජුට එරෙහිව ජනතාව නැගිට්ටේ ඇමරිකන් අධිරාජ්‍යයට විරුද්ධව බවයි. එහෙත් ඉරාන පාලනය ලොවපුරා ත්‍රස්තවාදී කංඩායම් වලට තෙල් මුදල් පොම්ප කරන විට බොහෝ වාමංශිකයින් දුටුවේ ඊශ්‍රායලය දුෂ්ඨයෙකු ලෙස සහ ඉරානය සහ හමාස්, හිස්බුල්ලා, හූතී වැනි සංවිධාන ප්‍රගතිශීලීන් ලෙසය. ඇත්තෙන්ම ජාතික වාමාංශිකයින් ඉල්ලන්නේ පලස්තීනයට නිදහස දෙන ලෙසයි. එහෙත් පලස්තීනය නිදහස් කිරීම යනු හමාස් සංවිධානයේ ඉරානය මෙන් ආගමික රාජ්‍යයක ආරම්භය යනුවෙන් ඔවුනට වැටහෙන්නේ නැත. මැදපෙරදිග ධනවාදය කරා යන්නේ නම් එය ඉතා වැඩදායි වනු ඇත. මක්නිසාද යත්, මැදපෙරදිග සමාජවාදයක් ගැන කථාකලහකි වන්නේ එම කළාපය ආගමික ශුද්ධ රාජ්‍ය භාවයෙන් ධනවාදය කරා ගියහොයත් පමණී. දැන් ලංකාවේ අතිජාතික වම්මුන් පෙනී සිටින්නේ මැදපෙරදිග ආගමික රාජ්‍යයන් වෙනුවෙනි.

මෙම සිදුවීමත් සමඟ මැදපෙරදිග කලාපය සම්පූර්ණ යුධ පිටියක් බවට පත්වීමේ අවදානමක් මතු වී ඇති අතර ලෝක වෙළඳපොලේ තෙල් මිල ඉහළ යාමට ද මෙය සෘජුව බලපානු ඇතැයි ආර්ථික විශේෂඥයෝ පෙන්වා දෙති. එහි බලපෑමෙන් මිදීමට ශ්‍රී ලංකාවටද නොහැකිවනු ඇත. දැනටමත් පොළොන්නරුව ආදි ඈත පළාත්වල තෙල් ලබාගැනීම සඳහා වාහන පෝලිම් දැකගත හැකිය. ලංකාව යනු ඉරානයේ දුගුකාලීන මිතුරෙකි. ලංකා තේ වලට විශාල ඉල්ලුමක් ඉරානයේ ඇත. එසේම ඉරානය ඇතුලු මැදපෙරදිග සේවයේ නියුතු මිලියනයකට අධික සේවක පිරිසක්ද අත. ඔවුන්ගේ ජීවිතවල සුරැකීමට ලංකා ආන්ඩුව ප්‍රමාදවී වහ වහා පියවර ගතයුතුය. එයට හේතුව නම් සිය සුප්‍රීම් නායකයා ඝාතනය වූ පලිය ගැනීමට ඉරානය පෙරලා පහර දුනහොත් එය වඩාත් දික්ගැස්සෙන යුද්ධයක් බවටද පත්වීමට ඉඩ ඇති බැවිණී. දැනටමත් බ්‍රිතාන්‍ය M-16 බුද්ධි අංශ නායකයා යුරෝපයේ රටවලට ඉරානයෙන් ප්‍රහාර ඇතිවිය හැකි බවට දැනටමත් අනතුරු අඟවා තිබේ.